Assenede, juni 2025 – Deze zomer verandert het woonzorgcentrum Sint-Jozef in Assenede in een kunstzinnige vrijplaats waar ouderen – met en zonder dementie – de toekomst herdenken en vormgeven. Het project “De Ongehoorde Toekomst” stelt de bewoners centraal als actieve denkers, makers en revolutionairen. In de leegstaande vleugel van het woonzorgcentrum ontstaat een tijdelijke ‘vrijstaat’ waarin ouderen luid en duidelijk laten horen hoe zij de wereld, en ouderenzorg in het bijzonder, willen zien evolueren.
Een rebelse, toekomstgerichte vrijstaat
De zomerresidentie is een initiatief van het woonzorgcentrum in samenwerking met Demiclowns vzw, en wordt gesteund door de dementievriendelijke gemeente Assenede en CERA. Het doel? Ouderen niet langer zien als mensen die tot het verleden behoren, maar als visionairs van morgen. Gedurende vijf intensieve weken krijgen de bewoners de ruimte om via kunst, theater, audio en design hun ideeën over de toekomst van zorg en samenleving te delen. Een project waarin ouderen niet worden teruggeplooid op het verleden, maar erkend worden als de visionairs van morgen.
Samenwerkingen die inspireren
Het project wordt verrijkt door diverse samenwerkingen. Zo volgt prof. Hendriks van de Universiteit Maastricht het traject gedurende enkele dagen, met als doel een reflectieverslag te schrijven dat de maatschappelijke relevantie van het project duidt. Daarnaast is er een samenwerking met Blooshoofd vzw: op 15 juli wordt er samen met hen een radiosessie opgezet waarin bewoners als centrale gasten aan het woord komen. Ook wordt er actief samengewerkt met de omgeving en lokale actoren: tijdens het project zijn de deuren van de tijdelijke vrijstaat open voor familieleden, mantelzorgers, vrijwilligers, mensen van het LDC De Piramide en vrijwilligers van de Alzheimer Liga Vlaanderen vzw. Deze openheid draagt bij aan het verlagen van de drempel tussen de buitenwereld en het woonzorgcentrum.
Een manifest voor de toekomst
Uit de zomerresidentie zal een manifest voortvloeien – een krachtig document dat inspiratie biedt aan beleidsmakers en de gemeente Assenede om nog beter in te spelen op de noden, behoeften en wensen van ouderen, zowel met als zonder dementie.
Vijf weken creatieve verbeelding: de thematische planning
Week 1 – 24 tot 26 juni: Kennismaking en voorbereidingen
De zomerresidentie wordt afgetrapt met een kennismakingsweek van 24 tot 26 juni. Deze eerste dagen staan in het teken van verbinding en voorbereiding. Bewoners maken kennis met therapeuten, begeleiders en kunstenaars, en er wordt tijd genomen voor persoonlijke gesprekken en één-op-éénmomenten. De sfeer van vertrouwen en openheid die hier ontstaat vormt de basis voor alles wat volgt. Er wordt geluisterd naar ieders wensen en mogelijkheden, en samen wordt bepaald hoe het verdere traject eruit zal zien.
Week 2 – 1 tot 4 juli: ONGEHOORD! – De stem van ouderen
In de tweede week, van 1 tot 4 juli, draait het om het recht om gehoord te worden. Onder het motto “Ongehoord!” krijgen bewoners de kans om hun mening, gedachten en gevoelens op uiteenlopende manieren te uiten. Op een grote “Wall of Wisdom” verschijnen ongefilterde uitspraken van bewoners over ouder worden, zorg en het leven. In aparte ruimtes kunnen ze persoonlijke manifesten inspreken, en in kleinere sessies vinden creatieve en preverbale expressies plaats waarbij ook bewoners met dementie volop tot hun recht komen. De stem van ouderen – ook zie die moeilijk spreken - wordt niet alleen gehoord, maar ook gevierd.
Week 3 – 15 tot 18 juli: NOOIT TE OUD VOOR REVOLUTIE
Vanaf 15 juli begint een meer rebelse fase in het project. Tijdens de derde week, getiteld “Nooit te oud voor revolutie”, nemen bewoners symbolisch het woonzorgcentrum over. Ze denken na over alternatieven voor het vaste dagritme, nemen met speelse acties de ruimte in, en dagen via absurd theater bestaande rolpatronen uit. In scènes waarin ouderen bijvoorbeeld pubers spelen, wordt op een humoristische maar scherpe manier de stereotiepe kijk op leeftijd en gedrag bevraagd. Het zorgcentrum wordt een vrijstaat waar creativiteit en autonomie centraal staan.
Week 4 – 22 tot 25 juli: TOEKOMSTMAKERS – Visies voor morgen
De vierde week, van 22 tot 25 juli, zet de ouderen in de rol van toekomstdenkers. Onder de noemer “Toekomstmakers” werken ze samen met jongeren en kunstenaars aan ideeën voor een meer inclusieve samenleving en zorgomgeving. In creatieve ateliers bouwen ze futuristische kunstinstallaties, dromen ze luidop over een wereld zonder leeftijdsgrenzen, en ontwikkelen ze via design-thinking sessies concrete voorstellen voor hoe wonen en zorg er in de toekomst uit zouden kunnen zien. Via het maken van tijdcapsules laten ze een persoonlijke boodschap na aan volgende generaties.
Week 5 – 29 tot 31 juli: Afronding en voorbereiding slotmoment
De vijfde week, van 29 tot 31 juli, staat in het teken van afronding en voorbereiding van het slotmoment. Alles wat in de voorgaande weken gecreëerd werd, wordt samengebracht en vormgegeven tot een artistieke presentatie. Bewoners kiezen zelf hoe ze hieraan willen bijdragen – sommigen nemen deel aan performances, anderen werken verder aan beeldend werk of leveren input voor het manifest. In een ontspannen maar gerichte sfeer worden de ruimtes klaargemaakt voor wat komen zal.
SLOTWEEKEND: De Ongehoorde Toekomst
Tijdens het feestelijke slotweekend, dat plaatsvindt op 1, 2 en 3 augustus, komen alle facetten van het project samen in de oude gangen van het woonzorgcentrum. Bezoekers worden ondergedompeld in een unieke tentoonstelling waarin de kunstwerken, installaties en verhalen van de bewoners centraal staan. Live performances, met theater, muziek en persoonlijke manifesten, brengen de creativiteit en visie van de ouderen op een indrukwekkende manier tot leven. Het woonzorgcentrum opent zijn deuren voor familieleden, buurtbewoners en zorgprofessionals, die er niet alleen kunnen kijken en luisteren, maar vooral ook inspiratie opdoen. Bovendien wordt er een praktische gids gepresenteerd die andere woonzorgcentra wil aanmoedigen om zelf een creatieve vrijplaats te creëren, door en voor hun eigen bewoners.
Steun vanuit drie hoeken
De gemeente Assenede, vzw Zorg-Saam ZKJ en CERA dragen bij als partners, zowel op vlak van materialen als mankracht. Hiermee is het niet alleen een artistiek project, maar ook een krachtige boodschap: ouderenzorg kan en moet anders – met meer aandacht voor dialoog, creativiteit en betekenisvolle participatie.